Ανδρέας Λασκαράτος

Ένας ποιητής, ένας στοχαστής, ένας άνθρωπος,
που σημάδεψε την εποχή του.

Έθνος μου είναι η τάξη εκείνη των ανθρώπων οι οποίοι αισθάνουνται σαν εμέ, φρονούν σαν εμέ και διάγουνε σαν εμέ. Και πατρίδα μου είναι ο τόπος εκείνος όπου οι τοιούτοι άνθρωποι εχτιμούνται. Από του "Στοχασμούς" του Ανδρέα Λασκαράτου.

Του Ανδρέα Λασκαράτου που, πνεύμα ανήσυχο, ακόμη και για την δημιουργία του κόσμου είχε την δική του θεωρία. Την θεωρία που έχει χαράξει στο ανεπανάληπτο ποίημά του: Γιατί τα τάλλαρα τα λένε τάλλαρα. Κι αρχίζει:

Όντις έπλασε ο Θιός την οικουμένη
Το Ληξούρι και τόσους άλλους τόπους

.

Μεγάλη η αγάπη του για το Ληξούρι, έτσι ώστε να θέλει αυτό να είναι η πρώτη του Θεού προτίμηση για τη δημιουργία του κόσμου. Κι όμως το Ληξούρι τον πλήγωσε.
Αναμφισβήτητα ο Ανδρέας Λασκαράτος υπήρξε ίσως ο μόνος άνθρωπος στο χώρο των ελληνικών γραμμάτων, που στήθηκε απέναντι από την κοινωνία της εποχής του προβάλλοντας την αντίστασή του σε όλα όσα κατά την γνώμη του ήσαν αντίθετα στην κάθε έννοια λογικής, τιμιότητας και ηθικής.
«O Ανδρέας Λασκαράτος, είναι πολύ περισσότερον πολεμιστής ή όσον είναι ποιητής», έγραψε κάποτε γι’ αυτόν ο Κωστής Παλαμάς. Και δεν είχε άδικο, αφού η ζωή του δεν ήτανε τίποτε άλλο παρά ένας αγώνας, ένας πόλεμος.
Γεννήθηκε στο Ληξούρι της Κεφαλονιάς, το 1811, από οικογένεια ευγενών και πλουσίων. Από μια μελέτη του Σπύρου Δε Βιάζη αναφορικά με την ζωή και το έργο του μεγάλου Ληξουριώτη ποιητή, έχουν φτάσει μέχρις εμάς κάποιες αναφορές σχετικά με τα παιδικά χρόνια του Ανδρέα Λασκαράτου. Ο μικρός Ανδρέας, γράφει ο Σπύρος Δε Βιάζη, «ήτο τύπος άτακτου παιδίου, το διαβολάκι της οικίας και της συνοικίας. Πάντοτε εθορύβει, εσατύριζεν, έσκωπτεν».
Στα πρώτα του μαθητικά χρόνια φοίτησε στο σχολείο του Αργοστολίου αλλά και στο Κάστρου στη σχολή του Νεόφυτου Βάμβα. Με την έναρξη της λειτουργίας του σχολείου στο Κάστρο, ο Νεόφυτος Βάμβας παρουσίασε στον ευεργέτη των ελληνικών γραμμάτων Φρειδερίκο Γκίλφορντ τον μικρό Ανδρέα Λασκαράτο σαν ταραξία, άτακτον και φειλόνικον. Όμως ο Γκίλφορντ καταφέρνει να διακρίνει τα φυσικά χαρίσματα του νεαρού Λασκαράτου.
-Αυτά τα παιδιά μου αρέσουν, θα πει στον Νεόφυτο Βάμβα και το μέλλον θα τον δικαιολογήσει
Τελικά ο Λασκαράτος θα φύγει τρέχοντας από το σχολείο του Κάστρου και αυτό θα το πληρώσει μ’ έναν τραυματισμό Ουδέν οφελήθει από τον Βάμβα, γράφει ο Δε Βιάζη: «διότι ο μεν μαθητής έτρεφε αντιπάθειαν εις τον διδάσκαλον, ο δε διδάσκαλος δεν ηγάπα τον δυσυπότακτον μαθητήν, ουδέ εννόησε το πνεύμα του».

Ο Ανδρέας Λασκαράτος από τα παιδικά του χρόνια συνειδητοποιεί ότι το ράσο του προξενεί κάποια έχθρα. Στην ηλικία των δεκαέξι χρόνων καταλαβαίνει ότι θα πρέπει να μάθει γράμματα. Ο θείος του, Δημήτρης Δελλαδέτσιμας, γνωστός στην ιστορία των Εφτανήσων για τις πολιτικές του δραστηριότητες, τον φέρνει στην Κέρκυρα όπου τα πρώτα του μαθήματα θα τα πάρει από τον σοφό Ιταλό Βικέντιο Νανούτσι και τον Αντρέα Κάλβο ενώ παράλληλα θα τον διορίσει υπάλληλο της Γερουσίας των Ιονίων Νήσων μήπως και τον καταφέρει να διδαχτεί πειθαρχεία.
Στη συνέχεια φοιτά στη Νομική Σχολή της Ιόνιας Ακαδημίας και μετά από ένα χρόνο μεταγράφεται στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, Εκεί μετά της σπουδές του θα ανακηρυχθεί διδάκτωρ της Νομικής.
Επιστρέφοντας στο Ληξούρι εργάζεται σαν δικηγόρος και μετά διορίζεται δικαστικός πάρεδρος. Όμως ο Λασκαράτος ήταν πάντοτε Λασκαράτος.
Το 1843 παραιτείται από την θέση αυτή και αφοσιώνεται στην συγγραφή, ενώ αρνείται οποιαδήποτε θέση του προσφέρεται, για να είναι λεύτερος στις σκέψεις του και στις πράξεις του, όπως ο ίδιος έλεγε. Ήθελε πάντοτε να βρίσκει την άκρη και για αυτό ήταν πάντοτε σε πόλεμο με τους πάντες.
Το 1845 κάνει ένα ταξίδι σε όλη την Ελλάδα για να σπουδάσει τη γλώσσα. Όμως γυρίζει απογοητευμένος, διότι -όπως έλεγε- παντού συναντούσε τους Λογιοτάτους. Άσπονδος εχθρός των Λογιοτάτων, τους οποίους ονόμαζε "στρεβλώματα της γλώσσας," ο Λασκαράτος υπήρξε ένας ένθερμος υποστηριχτής της δημοτικής.
Το 1856 δημοσιεύει το σύγγραμμά του "Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς," Στο έργο του αυτό, που καυτηριάζει τα κακώς κείμενα της εποχής του, αλλά και τις παρανομίες του Κλήρου, παρουσιάζει τους ρασοφόρους σαν επιθετικές σφήκες...."στη φωλιά των οποίων ετοποθέτησα έναν αναμμένο δαυλό κι οι σφήκες βγήκανε όξω και μου επιτεθήκανε." Το έργο του αυτό επισύρει τον αφορισμό του από την εκκλησία της Κεφαλονιάς, κάτι που ενέκρινε και η Ιερά Σύνοδος της Ελλάδας.
Στον πρόλογο του έργου του "Ιδού ο Άνθρωπος -Χαρακτήρες" Αξίζει να τα δούμε όπως ο ίδιος τα γράφει.
Εχρειάστηκα να φύγω. Αλλά στην εξορία μου ετοίμασα και δεύτερον δαυλόν, την Απόκρισή μου στον Αφορεσμό τους, τον οποίον εφύλαξα γι’ άλλην ώραν.
Ένας κάποιος παπά-Ζερβός, αρχιμανδρίτης του διαβόλου, ηθέλησε τότε να με δοκιμάσει κι εκείνος. Αλλά δεν με βρήκε πολύ τρυφερόν, ως φαίνεται, επειδή με άφησ’ ευθύς. Σωπασμένοι τότε οι καταδρομείς μου, έμενα ήσυχος και ανενόχλητος.
Πνέυμα ανήσυχο, όμως και φιλόνικος, όπως ο ίδιος παραδέχεται, δεν ένοιωθε άνετα με την ησυχία που του άφηναν.
Μα τότε ενθυμήθηκα τον άλλον προετοιμασμένον δαυλόν, «Την Απόκρισή μου στον Αφορισμό» όπου και τότε πάλιν η δημοσίεψή της τους εξεκάμπισε.
Η δημοσίευση της Απόκρισης στα 1867 ξεσηκώνει για μια ακόμη φορά τον Κλήρο της Κεφαλονιάς όπου αποφασίζεται η προσφυγή στα δικαστήρια, καθ’ ότι η Σύνοδος δηλώνει ότι το επίμαχο κείμενο εκφράζει αρχές, δοξασίες, φρονήματα τα οποία αντιβαίνουν εις την Ορθοδοξία. Κανένας δικηγόρος δεν δέχεται να υπερασπιστεί τον Λασκαράτο και εξ’ επαγγέλματος διορίζεται ο Νικόλαος Βαλσαμάκης. Στην δίκη αυτή ο Λασκαράτος αθωώνεται. Όμως για μια ακόμη φορά ο Ληξουριώτης ποιητής θα επιτεθεί με το νέο του έργο "Η Δίκη μου" και γράφει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του βιβλίου του.

"...Κείνος ο τελευταίος δαυλός τους έπεισε ότι ήτον φρονιμώτερο και συμφερώτερο διά αυτούς να ησυχάζουνε και να σιωπούνε."

Δυστυχώς όμως δύο από τους προύχοντες της Κεφαλονιάς δεν θέλησαν να συμμορφωθούν.
Ενόμισαν ότι δεν ήθελε μπορέσω να ανθέξω σε βάναυσες προσβολές εις τους δρόμους και ότι ακολούθως αυτοί ήθελε μπορέσουνε να θριαμβεύσουνε απάνω μου. Διά τέσσαρους εξακολουθηνούς χρόνους μου εκάμανε τες χοντροειδέστερες προσβολές εις τους δρόμους, εμέ, της κυρίας μου, και των θυγατρών μου, κάθε μέρα, και όσες φορές την ημέρα μας απαντούσαν.
Όλα αυτά, όπως ο ίδιος γράφει, όχι μόνον δεν τον πτόησαν αλλά του έδωσαν την αιτία να συνεχίσει να δημοσιεύει στην εφημερίδα του, τον Λύχνο, τις κακοήθειές τους.
Κάποια στιγμή, ίσως για να προφυλάξει την οικογένειά του, αποφασίζει να φύγει από την Κεφαλονιά. Καταφεύγει στην Ζάκυνθο αλλά και ο εκεί Μητροπολίτης είχε εκδώσει κατ’ αυτού αφορισμό. Αναγκάζεται να καταφύγει στην Αγγλία όπου υποστηριζόμενους από κάποιους που εκτιμούσαν τις ιδέες του και τον χαρακτήρα του εργάζεται σαν δάσκαλος της ελληνικής και ιταλικής γλώσσας αλλά και σαν δικηγόρος στο ελληνικό Προξενείο. Όμως τα χρήματα που εξοικονομούσε ήσαν πολύ λιγότερα από τα έξοδα της οικογένειας και έτσι αναγκάζεται να επιστρέψει στην Ζάκυνθο όπου τον περίμεναν νέοι διωγμοί.
Τα βάσανα του μεγάλου ποιητή αλλά και της οικογένειάς του θα τελειώσουν το 1899 με τον ερχομό στην Κεφαλονιά ενός εξέχοντος κληρικού. Του Μητροπολίτη Γεράσιμου Δόριζα. Εμπνευσμένος ιεράρχης ο Δόριζας, νομικός, με μια ευρύτερη μόρφωση, θα καταπιαστεί με την υπόθεση του ποιητή και στις 22 Ιανουαρίου του 1899 υποβάλει έγγραφο στην Ιερά Σύνοδο αλλά και με την προσωπική του συνηγορία, πετυχένει την άρση του αφορισμού πείθοντας όλους ότι ο Λασκαράτος όχι μόνο δεν υπήρξε άθεος αλλά σε όλον τον βίον του ήταν Χριστιανός και Χριστιανός βαίνει προς το τέλος του άγων το ενενηκοστόν έτος.
Ο Ανδρέας Λασκαράτος έχει αφήσει ένα πλουσιότατο συγγραφικό έργο, που για να καταπιαστεί κανείς με αυτό χρειάζονται τόμοι. Κι εδώ ο χώρος μικρός και λίγος για κάτι τόσο μεγάλο. Εκτός από Τα Μυστήρια της Κεφαλονιάς άξια ιδιαίτερης προσοχής είναι τα έργα του Γιατί τα τάλαρα τα λένε τάλαρα, Το Ληξούρι στα 1836, Ο πνίχτης, Ο Λάζαρος, Η γέννησή μου, Η Βάρκα Κανονιέρα, Ο καυγάς μεταξύ Αγαμέμνωνος και Αχιλλέως έχει χαρακτηριστεί σαν η καλύτερη παρωδία από όσες έχουν γραφτεί.
Όσο για την Απόκριση στον Αφορισμό μου, ο Σπύρος Δε Βιάζη γράφει.
Το έργον τούτο είναι εκ των ευφυεστέρων της ημετέρας γραμματολογίας, άμα δε άξιον μελέτης.Ο Ανδρέας Λασκαράτος πέθανε στο Αργοστόλι την 23η Ιουλίου του 1901.Όμως πέρασε στην αιωνιότητα και την ιστορία. Αυτοί που τον κυνήγησαν παρέμειναν άγνωστοι. Κι ευτυχώς γι’ αυτούς.

.

Ξένος της εποχής του
Αλλοίμονο σ’ εκειόν που διά του πνεύματος
Ξεπεράσει οπωσούν την εποχή του
Δεν θάχει ειμή την άχαρην ελπίδα
Νάλθη άλλη γενεά με νοημοσύνη
Ναν του κάμει μιά μέρα δικαιοσύνη.

Ντένης Κονταρίνης

Παξοί. Ένας πράσινος παράδεισος στο Ιόνιο πέλαγος

Είναι πολλά τα λαϊκά δίστιχα που χρησιμοποιούν σε πολλά μέρη της Ελλάδας με σκοπό να δώσουν ένα σατυρικό και πολλές φορές γεωγραφικό χαρακτηρισμό σε τόπους και χωριά. Πολλές φορές οι ίδιοι οι κάτοικοι από την μεγάλη αγάπη για τον τόπο τους, χρησιμοποιούν τα δίστιχα για λόγους εγκωμιαστικούς. Αυτό συμβαίνει και με τους Παξινούς, οι οποίοι είναι περήφανοι για το νησί τους. Λένε λοιπόν οι Παξινοί.

Παξοί κι Αντιπάξοι Λόντρες δεκάξη
Γάιος και Λογγό Παρίσια δεκοχτώ.

Στα 1938, μια σταλιά παιδάκι τότε, είχα την τύχη να γνωρίσω το νησί των Παξών. Με πήρε μαζί του ο πατέρας μου, θυμάμαι, που πήγε εκεί για τελωνειακή υπηρεσία. Ένα μικρό ψαροχώρι, τότε ο Γάιος, η πρωτεύουσα του νησιού, με λίγα πέτρινα σπιτάκια, μια δύο ταβέρνες. και μια δύο εκκλησιές. Παληά παραδοσιακή κωμόπολη που όμως συνεχίζει ακόμη και σήμερα να διατηρεί αρκετά από τα μνημεία της ιστορίας της.
Ξαναβρέθηκα στους Παξούς το 2004, επίσκεψη με την γυναίκα μου. Τρόμαξα να καταλάβω αν βρίσκομαι στο νησάκι του τότε ή σε κάποια κοσμοπολίτικη λουτρόπολη.
Αν σας πω ότι προτιμούσα την πρώτη μου εντύπωση, την εικόνα που μου πρόσφερε στα παιδικά μου χρόνια, ίσως να μην με πιστέψετε.
Μικρό το νησί των Παξών, όπου μαζί με τους Αντίπαξους, είναι το μικρότερο από το σύμπλεγμα των Εφτανήσων, όμως με σημαντική την παρουσία του.

Η ιστορία του νησιού ξεκινάει από τα μυθολογικά χρόνια, που αναφέρεται ότι ο Ποσειδώνας, θεός της θάλασσας, με την τρίαινά του έκοψε ένα κομμάτι από την Κέρκυρα για να φτιάξει μια κρυφή ερωτική γωνιά και να περνάει εκεί όμορφες, ήρεμες, θεϊκές στιγμές με την αγαπημένη του γυναίκα, την Αμφιτρίτη. Σ’ αυτή την επιθυμία του θεού της θάλασσας χρωστάει την ομορφιά του το μικρό νησί.
Από αρχαιοτάτων χρόνων το νησί των Παξών είχε αποικισθεί από διάφορους λαούς. Πρώτοι οι Φοίνικες έκαμαν εκεί την εμφάνιση τους και όπως λέγεται είναι αυτοί που του έδωσαν και το όνομα Παξοί, που προέρχεται από την φοινικική λέξη ΠΑΞ, που σημαίνει πλάκα, ίσως επειδή στο νησί γινόταν τότε εξόρυξη επίπεδων πλακών.
Στη θέση Άγιος Σπυρίδων, στην περιοχή Μαγαζιά ανακαλύφθηκε πρόσφατα αρχαίο νεκροταφείο που εικάζεται ότι ανήκει στον 6ο π.Χ αιώνα. Από τα κτερίσματα του νεκροταφείου συμπεραίνουν οι αρχαιολόγοι ότι το νησί των Παξών κατά τον αιώνα αυτό παρουσίαζε μεγάλη ανάπτυξη και ήταν εμπορικό και ναυτικό κέντρο.
Από τον 8ο π.Χ αιώνα το νησί, μαζί με τους Αντίπαξους ακολουθεί την τύχη της Κέρκυρας.
Την περίοδο της Ενετοκρατίας, οι Παξοί θα γίνουν μεγάλο εμπορικό κέντρο ενώ από το 1799 μέχρι το 1807 θα αποτελούν μια από τις επτά Πολιτείες της Επτανήσου.
Οι κάτοικοι του νησιού αλλά και των Αντίπαξων περνώντας στην Ηπειρωτική Ελλάδα, έλαβαν ενεργό μέρος στους αγώνες της Επανάστασης του 1821.
Στο χώρο των γραμμάτων και των τεχνών οι Παξοί και Αντίπαξοι δεν έχουν να επιδείξουν κάτι το αξιόλογο.
Σχεδόν επίπεδο το νησί, με ψηλότερη κορυφή του τον Άγιο Ίσαυρο με ύψος μόλις 248 μέτρα καλύπτεται στο μεγαλύτερο μέρος του από αμπελώνες και ελιές.
Οι ακτές στην δυτική πλευρά του νησιού, είναι πολύ ψηλές και πέφτουν στην θάλασσα κάθετα σχηματίζοντας εκεί πολλά και βαθειά σπήλαια που είναι γνωστά με την ονομασία Γκράβες. Ένα από αυτά τα σπήλαια είναι γνωστό με την ονομασία η Γκράβα της Υπαπαντής. Η παράδοση αναφέρει πως εκεί μέσα, σ’ αυτό το σπήλαιο βρίσκονταν τα χρύσια μαρμαίροντα δώματα του Ποσειδώνος. Μάλιστα αυτά τα αναφέρει και ο Όμηρος στην Οδύσσεια ως άφθιτα αεί, αιωνίως άφθαρτα. Πρόκειται για τα δωμάτια της όμορφης γωνιάς που είχε φτιάξει ο Ποσειδώνας.
Στα βάθη του σπηλαίου έχουν τις φωλιές του φώκιες και λέγεται ότι κατάγονται από εκείνες τις ομηρικές φώκιες τις οποίες όπως αναφέρει η μυθολογία μας τις έβοσκε και τις φρόντιζε ο θαλάσσιος Θεός Πρωτεύς. Ακόμη το σπήλαιο αυτό αναδίδει μια οσμή από θειάφι.

Η πρωτεύουσα του νησιού, Γάιος λέγεται ότι οφείλει το όνομά της στο μαθητή του Απόστολου Παύλου που έχει επισκεφτεί το νησί. Παραδοσιακός οικισμός ο Γάιος με πολλά παλαιά σπιτάκια αλλά και πάρα πολλά σύγχρονα που εξυπηρετούν τις τουριστικές ανάγκες του νησιού. Στον Γάιο βρίσκεται και η εκκλησιά των Αγίων Αποστόλων, στην οποία υπάρχει μια εικόνα, αντίγραφο από τον περίφημο πίνακα του Ραφαήλ,
"Η Σταύρωση του Ιησού." Το αντίγραφο αυτό εφιλοτέχνησε ο επτανήσιος ζωγράφος Γαζής.
Λίγο έξω από την κωμόπολη του Γάιου βρίσκεται η Μονή της Παναγίας, όπου τον Δεκαπενταύγουστο γίνεται μεγάλο πανηγύρι και συγκεντρώνονται οι κάτοικοι όλου του νησιού αλλά και πολλοί τουρίστες, αφού μετά την λειτουργία η Μονή παραθέτει γεύμα σε όλους τους προσκυνητές.
Σημαντικοί οικισμοί των Παξών είναι το Λογγό, η Λάκκα και τα Μαγαζιά, που είναι το κέντρο του νησιού και κάθε Κυριακή μαζεύονται όλοι για ψυχαγωγία.
Οι κάτοικοι του νησιού ασχολούνται με το ψάρεμα και την παραγωγή ονομαστών γλυκών κρασιών.
Το καλοκαίρι το νησί μετατρέπεται σ’ ένα από τα πλέον ονομαστά τουριστικά θέρετρα της Μεσογείου και είναι πολλοί οι ξένοι που το επισκέπτονται. Το μικρό γραφικό λιμάνι του Γάιου, γεμίζει με πλεούμενα που παρουσιάζουν ένα αξιόλογο θέαμα. Είναι πολλές οι τουριστικές ατραξιόν που προσφέρει το νησί Γραφικές οι ακρογιαλιές του με τα καταγάλανα πεντακάθαρα νερά προσφέρονται για την απόλαυση της θάλασσας και γεμίζουν από κόσμο.
Οι Παξοί είναι ένας πράσινος παράδεισος αναφέρεται στα διαφημιστικά φυλλάδια του ελληνικού τουρισμού. Και δεν έχουν άδικο. Πραγματικά είναι ένα παραδεισένιο νησάκι, που αξίζει μια επίσκεψη...

Ντένης Κονταρίνης

Με του μαντηλιού τον κόμπο

Τούτο τον καιρό έχω καταπιαστεί να ψάχνω για να συγκεντρώσω ύλη για μια παρουσίαση των Παξών. Το πιο μικρό αλλά και πανέμορφο νησάκι του Ιονίου.

Σκέφτηκα όμως να κάνουμε κι ένα μικρό διάλειμμα, έτσι για να απολαύσουμε κάποιο αστείο, κάτι για να γελάσουμε. Και για κάτι τέτοια το κεφαλλονίτικο δαιμόνιο προσφέρεται.

Από το βιβλίο Δύο ώρες με χορτάτα κεφαλλονίτικα γέλια, του αλησμόνητου Χρήστου Βουνά, λοιπόν η μικρή ιστορία που ακολουθεί. Απολαύστε την.

.

Κείνα τα χρόνια τα παλιά συνηθίζανε οι άνθρωποι να δένουνε τα λεφτά τους κόμπο στο μαντήλι τους και γι’ αυτό λέγανε χαρακτηριστικά για όποιον είχε λεφτά ότι έχει γερό κομπόδεμα. Όμως οι Κεφαλλονίτες είχαν και μια άλλη συνήθεια με τον κόμπο του μαντηλιού. Αν ετύχαινε να συναντήσουν στο δρόμο τους κάποιον παπά, έδεναν έναν κόμπο στο μαντήλι τους λέγοντας, τον κόμπιασα.

Το αθάνατο Ληξουριώτικο πνεύμα ακόμη και με τον κόμπο του μαντηλιού κατάφερε να κάνει το θαύμα του. Κι ακούστε πως.
Μεγαλομπακάλικο στο Ληξούρι είχε ο σιορ-Αναστασάκης ο Μονοκρούσος με πιο κακοπληρωτή του πελάτη τον θεόφτωχο και με πολυμελή οικογένεια Βαγγέλη Αλισανδράτο. Κι επειδή ο λογαριασμός του δεύτερου παραφούσκωσε ο Μονοκρούσος του δήλωσε ότι του κόβει το μπιστιού, (κάθε πίστωση) γεγονός που έφερε σε απόγνωση τον Αλισανδράτο του οποίου τα εφτά παιδιά, τρία μερόνυχτα είχαν να βάλουν κάτι στο στόμα τους. Και μη βρίσκοντας ούτε δουλειά, ούτε μπιστιού, ούτε δανεικά, βρήκε τη σωτήρια λύση στον κόμπο του μαντηλιού του.

Ένα μαντήλι καθαρό ζήτησε από τη γυναίκα του, έκαμε στην μιαν άκρη του έναν χοντρό κόμπο και πρόσταξε τον δεύτερο γιό του να πάρει τη μεγάλη κόφα (καλάθι) και να τον ακολουθήσει στο μπακάλικο του κυρ-Αναστασάκη. Όπου μπαίνοντας με το κεφάλι ψηλά έκαμε πως φταρνίστηκε και τράβηξε για να σκουπιστεί το μαντήλι του με τον χοντρό κόμπο. Κόμπο, που μόλις τον αντίκρισε ο μπακάλης κι από το αγέρωχο ύφος και τη μεγάλη κόφα του Αλεξανδράτου, κατάλαβε πως όχι μόνο ήρθε η ώρα να πληρωθεί τα παλιά αλλά και όλα όσα θα αγόραζε ο πιο κακοπληρωτής πελάτης του.
Και καταλαβαίνοντας ο Αλισανδράτος πως ο Mονοκρούσος την έπαθε, οπλίστηκε με αναίδεια κι άρχισε να τον προστάζει.
-Βάλε μου τρία φύλλα μπακαλάο. Δύο λίτρες ρύζι, τρεις λίτρες φασόλια, δύο λίτρες τυρί, τόσα μακαρόνια, τόσα ρεβίθια, τόσες φακές... όσο που γέμισε ίσαμε τα’ απάνω η κόφα και πρόσταξε τον γιό του να την πάρει και να την πάει στο σπίτι τους.
Ο δε Μονοκρούσος, που κατά την διάρκεια των θριαμβευτικών παραγγελιών του Αλισανδράτου, όλο μάλιστα και αμέσως του έλεγε με χαμόγελα, μόλις έφυγε ο μικρός με τα ψώνια, τον παρακάλεσε να καθίσει και άρχισε να λογαριάζει.

.

-Διακόσιες δραχμές βγαίνουνε Βαγγέλη μου τα σημερινά σου ψώνια. Μήπως θέλεις να τα λογαριάσεις κι’ εσύ;
-Δεν χρειάζεται Αναστασάκη μου.
Και παίρνοντας ο Μονοκρούσος από πλάι του το βιβλίο με τα μπιστιού, του επρόστεσε.
-Και χίλιες εκατόν εφτά τα παλιά.....Που έχουμε και λέμε. 1.107 συν 202 μας κάνουνε 1309. Μήπως έχεις καμιά αντίρρηση;
-Μα τι μου λες Αναστασάκη μου. Μπορεί ποτέ να κάμεις λάθος του λόγου σου; Του αποκρίθηκε και τράβηξε για να φύγει.
Οπότε είδε τον Αναστασάκη να αγριεύει και τον άκουσε να του φωνάζει.
-Ε! Που πας; Δεν θα ξεκομπιάσεις το μαντήλι σου να με πληρώσεις;
-Και ποιός σου είπε Αναστασάκη μου ότι έχω λεφτά στον κόμπο του μαντηλιού μου; Έναν παπά αντάμωσα όπως ερχόμουν και τον κόμπιασα.
Κι ενώ άνοιγε μια πιθαμή ο Αναστασάκης το στόμα του από την κατάπληξη, ο Αλισανδράτος τον καλημέρισε και του φώναξε.
-Γράψε και τούτα μαζί με τα άλλα.

Ντένης Κονταρίνης

Ιθάκη, το νησί του πολυμήχανου Οδυσσέα

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη
Να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος.
.............................................
Πάντα στο νου σου να ’χεις την Ιθάκη.
Το φτάσιμο εκεί είν' ο προορισμός σου.
Αλλά μη βιάζεις το ταξίδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει
Και γέρος πια ν’ αράξεις στο νησί.

Κων. Καβάφης

Σοφά τα λόγια του ποιητή που μέσα τους κρύβεται όλο το μεγαλείο της φανταστικής του Ιθάκης. Όμως και για τη δική μας την Ιθάκη τα ίδια λόγια της αξίζουν. Τα ίδια λόγια της πρέπουν. Γι΄ αυτό ευχήσου, πράγματι, να ’ναι μακρύς ο δρόμος σαν αποφασίσεις να την επισκεφτείς. Η Ιθάκη θα σε περιμένει.
Είναι το μικρότερο νησί του Ιόνιου συμπλέγματος. Πιο μικρή και από τους Παξούς.
Η περίφημη ομηρική νήσος. Το βασίλειο του "πολυμήχανου" Οδυσσέα.
Ο Όμηρος φρόντισε πριν απ' όλους να την προικίσει με δόξα αιώνια και άφθαρτη.
Ο ποιητής του Τρωικού πολέμου περιγράφει με λεπτομέρειες την Ιθάκη ώστε αυτή να συμφωνεί με το νησί σήμερα. Υπήρξαν όμως στο παρελθόν και οι αμφισβητητές, με κυριότερο όλων τον Γερμανό αρχαιολόγο Γουλιέλμο Νταίρπφελντ, που υποστήριξαν ότι η ομηρική Ιθάκη ήταν η Λευκάδα και κατ’ άλλους η Κεφαλονιά.
Την εποχή στην οποία αναφέρεται ο Όμηρος η Ιθάκη βρισκόταν σε μεγάλη ακμή. Το βασίλειο του Οδυσσέα, που είχε σαν έδρα του αυτό το νησί περιελάμβανε ακόμη την Κεφαλονιά, την Λευκάδα, την Ζάκυνθο, τις Εχινάδες και μεγάλο μέρος της αντικρινής Ακαρνανίας.
Στην Ιθάκη αναφέρεται και η Άννα Κομνηνή στην "Αλεξιάδα" της αναφέροντας ότι στο νησί υπήρχε πόλη με το όνομα Ιερουσαλήμ. Η ύπαρξη της πόλης αυτής παρ' όλες τις προσπάθειες δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ και μάλλον θεωρείται πιθανόν να εξαφανίστηκε από κάποιο σεισμό.

Κατά τους βυζαντινούς χρόνους η Ιθάκη ανήκε στο "Θέμα" της Ηπείρου και ακολουθεί την τύχη της Κεφαλονιάς. Φαίνεται όμως ότι εκείνη την εποχή περιήλθε σε τέλεια παρακμή και εγκαταλείπεται από τους κατοίκους της. Το 1185 οι Νορμανδοί και οι Σικελοί θα είναι οι νέοι κατακτητές του νησιού. Το 1264 ο δεσπότης Μιχαήλ θα την παραχωρήσει στο γιό του Νικηφόρο ενώ το 1499 θα την καταλάβουν οι Ενετοί.
Με την άφιξη των Ενετών το νησί αρχίζει και πάλι να συγκεντρώνει τους κατοίκους του και τότε ιδρύθηκε στον κόλπο του Μώλου η πόλη της Ιθάκης, το γνωστό σήμερα Βαθύ. Αρχίζει τότε μια νέα φάση αναγέννησης του νησιού και τούτο χάρη στη ναυτιλία στην οποία οι Ιθακήσιοι επιδόθηκαν με επιτυχία. Πάνω από 400 σκάφη είχαν κατασκευασθεί και νηολογηθεί, τότε, στην Ιθάκη. Παράλληλα πολλοί κάτοικοι του νησιού μετανάστευσαν στις παραδουνάβιες χώρες όπου ίδρυσαν ισχυρές παροικίες και επιτυχημένες επιχειρήσεις. Μάλιστα οι Ιθακήσιοι κυριάρχησαν στην ποταμοπλοΐα του Δούναβη.
Συνεχίζοντας την παράδοση οι Ιθακήσιοι και σήμερα έχουν σαν κύρια ενασχόλησή τους την θάλασσα και λατρεύουν το νησί τους, "το Θειάκι", όπως την αποκαλούν που τους χαρίζει την πανέμορφη θάλασσά της.
Οι Ενετοί θα κρατήσουν το νησί μέχρι το 1797 όπου με βάση την ειρήνη του Καμποφόρμιο θα την παραδώσουν στους Γάλλους.
Το 1798 αφέντες του νησιού θα γίνουν οι Ρώσοι και η Ιθάκη θα ακολουθήσει την τύχη των υπολοίπων Ιονίων νήσων έως το 1864 όπου θα ενωθεί με την Ελλάδα.
Στον σηκωμό του έθνους το 1821 οι Ιθακήσιοι θα έχουν μια σημαντική παρουσία ιδιαίτερα με τον στόλο τους ο οποίος πολέμησε κάτω από τις διαταγές του Λάμπρου Κατσώνη.

Το όνομά της η Ιθάκη, σύμφωνα με την μυθολογία, το χρωστάει στον Ίθακο, γιό του Ποσειδώνα και της Αμφιμήλης. ο οποίος είχε εγκατασταθεί στο νησί κατά τους μυθικούς χρόνους. Από την εποχή του Οδυσσέα η Ιθάκη έχει να επιδείξει σπουδαίους θαλασσοπόρους οι οποίοι σύμφωνα με αρχαίους συγγραφείς είχαν περάσει και το Γιβραλτάρ. Άλλωστε, σύμφωνα με την θεωρία της Ερριέτας Μερτζ και ο Οδυσσέας κατά την δεκαετή περιπλάνησή του είχε βγει στον Ατλαντικό.
Ορεινό νησί η Ιθάκη και χωρίς πολλά νερά. Ουσιαστικά αποτελείται από δύο κομμάτια που συνδέονται μεταξύ τους με ένα λοφώδη ισθμό. Ανάμεσα στα δύο τμήματα που αποτελούν το νησί σχηματίζεται ο κόλπος του Μώλου. Εκεί είναι κτισμένη η πρωτεύουσα του νησιού, το Βαθύ. Οι ακτές της Ιθάκης στολίζονται από πανέμορφα ακρογιάλια. Προς τον βορρά και κοντά στις ακτές της Αιτωλοακαρνανίας βρίσκεται το συγκρότημα των Εχινάδων νήσων. Ένα συγκρότημα με πάνω από δεκαπέντε μικρά και πανέμορφα νησάκια.

Η Ιθάκη δεν υστέρησε και στον χώρο των γραμμάτων και των τεχνών. Έχει να επιδείξει αρκετούς που ασχολήθηκαν με τα γράμματα και τις τέχνες με κυριότερους τους Ιερεμία Καββαδία και Ιερόθεο Δενδρινό.
Στην Ιθάκη γεννήθηκε το 1693 ο λόγιος κληρικός Ιερεμίας Καββαδίας. Κατ΄ άλλους φέρεται να έχει γεννηθεί στην Λευκάδα αλλά δεν έχει επιβεβαιωθεί. Σπούδασε στο Πατάβιο της Ιταλίας και επιστρέφοντας στην Κέρκυρα ίδρυσε φροντιστήριον εις το οποίο εδίδασκε φιλοσοφία και θεολογία. Το 1766 εκδόθηκε στη Λειψία το έργο του "Άνθη νεοθαλή και νεόδρεπτα". Στο έργο του αυτό αναφέρεται στο Γενέσιον της Θεοτόκου αλλά υπάρχουν και ωδές τις οποίες έχουν γράψει μαθητές του.
Ένας άλλος Ιθακίσιος λόγιος και κληρικός είναι ο Ιερόθεος Δενδρινός γεννημένος το 1697 στο Πάνω Χωρίο Ιθάκης. Ο Ιερόθεος Δενδρινός σε νεαρά ηλικία επισκέφτηκε την Πάτμο κι εφοίτησε στην εκεί ονομαστή Σχολή με δάσκαλο τον Μακάριο Καλογερά. Σε ηλικία είκοσι ετών ταξίδεψε στην Σμύρνη όπου έγινε μοναχός και ανέλαβε την διεύθυνση της Σχολής της Σμύρνης, η οποία αργότερα ονομάστηκε Ευαγγελική.
Ο Δενδρινός θεωρείται σαν ένας από τους καλύτερους δασκάλους και ιεροκήρυκες της εποχής του.
Η Ιθάκη δοσμένη με λίγα απλά λόγια. Τα πιο πολλά θα σου τα δώσει από μόνη της αν αποφασίσεις να την επισκεφτείς.

Κι αν φτωχική την βρεις η Ιθάκη δεν σε γέλασε.
Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,
ήδη θα κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν.

Και τούτη, η δική μας Ιθάκη, σημαίνει ακόμη πιο πολλά.

Ντένης Κονταρίνης

Λευκάδα

Το νησί του Βαλαωρίτη και του Σικελιανού

Ανάμεσα από την Κέρκυρα και την Κεφαλονιά, απλώνεται νωχελικά πάνω στα νερά του Ιόνιου πελάγους η πανέμορφη Λευκάδα. Είναι το τέταρτο σε μέγεθος νησί του Εφτανησιώτικου συμπλέγματος μετά την Κέρκυρα, την Κεφαλονιά και την Ζάκυνθο και το πλησιέστερο προς την γειτονική Αιτωλοακαρνανία από την οποία χωρίζεται με έναν δίαυλο πλάτους 25 μέτρων περίπου. Παλιά πίστευαν ότι τούτο το στενό το είχαν φτιάξει οι άνθρωποι. Η πιο πιθανή εξήγηση όμως είναι ότι τούτο το στενό αποτελεί τεκτονικό ρήγμα που χώρισε τη Λευκάδα από τη χερσόνησο της Στέφνας. Το όνομα τούτου του στενού είναι Δίαυλος της Λευκάδας ή του Αλέξανδρου. Το δεύτερο όνομα του το οφείλει στου Ρώσους κατακτητές του 19ου αιώνα που μαζί με τους Τούρκους είχαν κατακτήσει το νησί και έδωσαν το όνομα του αυτοκράτορά τους στον δίαυλο.

Η Λευκάδα είναι από τα σημεία της Ελλάδας που φέρουν τα αρχαιότερα ίχνη παρουσίας ανθρώπου. Έχουν ανακαλυφθεί ενδείξεις της νεολιθικής ζωής που φτάνουν ως το 10.000 πΧ. Οι Πελασγοί ήσαν οι πρώτοι που πέρασαν από το νησί ενώ αργότερα εγκαταστάθηκαν εκεί οι Αχαιοί. Εξ’ άλλου από τα ερείπια που έχουν ανακαλυφθεί στο Νύδριο υπάρχουν ενδείξεις παρουσίας πρώιμου μυκηναϊκού πολιτισμού.
Κορίνθιοι άποικοι θα ιδρύσουν τον 7ο πΧ αιώνα την αρχαία πόλη Λευκάς, ενώ στη συνέχεια η νήσος θα κατακτηθεί από τους Μολοσσούς της Ηπείρου, τους Μακεδόνες και το 167 πΧ θα περιέλθει στην κυριότητα των Ρωμαίων.
Στους βυζαντινούς χρόνους το νησί ανήκε στο βυζαντινό “θέμα” της Ηπείρου, στο οποίο παρέμεινε μέχρι τον 13ο αιώνα όπου την κατέλαβαν οι Σταυροφόροι Βενετοί.
Ακολουθεί μια εναλλαγή κατακτητών. Γάλλων, Ρώσων, Τούρκων, Άγγλων μέχρι το 1810 όπου η Λευκάδα μαζί με τα άλλα νησιά του συμπλέγματος περιέρχεται στην αγγλική “προστασία” και μετατρέπεται σε αγγλική κτήση από το 1814 έως το 1864 που μαζί με τα άλλα νησιά ενώνεται με την Ελλάδα.
Η Λευκάδα είναι ένα νησί με ορεινή μορφολογία όπου η κορφή του όρους Σταυρωτό φτάνει τα 1.518 μέτρα Στα παλιότερα χρόνια η Λευκάδα ήταν γνωστή με το όνομα Σάντα Μάουρα, (Αγία Μαύρα.) Το όνομα αυτό προέρχεται από ένα μικρό παλιό μεσαιωνικό εκκλησάκι, που είναι χτισμένο μέσα στη λιμνοθάλασσα και δίπλα από το μεσαιωνικό κάστρο της Αγίας Μαύρας. Στο βόρειο άκρο του νησιού και στην άκρη αυτής της λιμνοθάλασσας όπου είναι το μεσαιωνικό Κάστρο, βρίσκεται χτισμένη η μικρή και γραφική πόλη της Λευκάδας, πρωτεύουσα του ομώνυμου νησιού.
Στην ανατολική ακτή του νησιού και ακριβώς απέναντι από τα παράλια της Στερεάς Ελλάδας, διανοίγεται ένας μεγάλος κόλπος. Ο κόλπος του Βλυχού. Στην είσοδο του κόλπου υπάρχουν τρία γραφικά και κατάφυτα νησάκια. Η Μαδουρή, η Σπάρτη και ο Σκορπιός. Η Μαδουρή είναι η ιδιόκτητη νησίδα της οικογένειας Βαλαωρίτη όπου εκεί γεννήθηκε ο ποιητής Αριστοτέλης Βαλαωρίτης. Ένας άλλος Αριστοτέλης, ο Ωνάσης θα γίνει ο ιδιοκτήτης της άλλης νησίδας, του Σκορπιού.

.
Ο Ενετικός πολιτισμός είναι γεγονός ότι, σε αντίθεση με τα άλλα νησιά του Ιονικού συμπλέγματος, δεν επηρέασε πολύ την Λευκάδα. Ο γνωστός εφτανησιώτικος ρυθμός των άλλων νησιών δεν υπάρχει στην Λευκάδα. Και τούτο διότι η Λευκάδα πιο πολύ παρουσιάζεται σαν φυσιογεωγραφική επέκταση της Αιτωλοακαρνανίας. Όμως, παρ’ όλα αυτά έχει, και αυτή να παρουσιάσει μια αξιόλογη πνευματική κίνηση.
Η σύγχρονη Λευκάδα είναι ένας αξιόλογος τουριστικός προορισμός με πάρα πολλά ενδιαφέροντα. Η οδική σύσδεσή της με την υπόλοιπη Ελλάδα, τα πάρα πολλά αξιοθέατα, αλλά και οι πνευματικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις που γίνονται τα τελευταία χρόνια της παρέχουν την δυνατότητα να συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό τουριστών Στην Λευκάδα έχουν δει το φως της ζωής πάρα πολλοί επιφανείς εκπρόσωποι των γραμμάτων, των τεχνών και του λόγου. Κυριότεροι απ’ αυτούς είναι ο επικός ποιητής Αριστοτέλης Βαλαωρίτης και ο λυρικός της νεότερης ελληνικής ποίησης, ο Άγγελος Σικελιανός.



Ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, ένας από τους πλέον σημαντικούς νεοέλληνες ποιητές γεννήθηκε στην Μαδουρή, την μικρή ιδιόκτητη νησίδα της οικογένειας του, στις 2 Αυγ. του 1824 και εκεί άφησε την τελευταία του πνοή στις 24 Ιουλίου του 1879. Φοίτησε στην Ιόνιο Ακαδημία της Κέρκυρας και παρακολούθησε νομικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο των Παρισίων όπου το 1848 αναγορεύεται διδάκτωρ της Νομικής. Πνεύμα ανήσυχο περιόδευσε πεζός σχεδόν όλη την Ευρώπη μελετώντας τον πολιτισμό των διαφόρων χωρών. Με τον τίτλο “Στιχουργήματα” δημοσιεύει στην Γενεύη το 1847 την πρώτη του ποιητική συλλογή.
Το 1857 ενεργοποιείται με την πολιτική και εκλέγεται βουλευτής Λευκάδος ενώ τον ίδιο χρόνο δημοσιεύει τα “Μνημόσυνα” Από τη θέση του βουλευτή συντάσσεται με το κόμμα των Ριζοσπαστών και έταξε σαν κύριο σκοπό την ένταξη της Επτανήσου με την Ελλάδα.
Ακολουθούν οι δημοσιεύσεις των ποιητικών συλλογών “Κυρά-Φροσύνη”, “Αθανάσιος Διάκος” και “Αστραπόγιαννος”, όλα εμπνευσμένα από τους αγώνες της Εθνικής Επανάστασης. Όμως σαν το τελειότερο από τα ποιήματά του έχει χαρακτηρισθεί το ημιτελές μακρύ ποίημα του “Φωτεινός ο ζευγολάτης” το οποίο αναφέρεται στην επανάσταση των Λευκαδιτών του 1355 εναντίων της τυρρανίας των Ενετών κατακτητών.
Ένας άλλος νεοέλληνας ποιητής που είδε το φως της ζωής στην Λευκάδα το 1884, είναι ο Άγγελος Σικελιανός. Επηρεασμένος από την ποίηση του Ντ’ Αννούντσιο, κατάφερα νωρίς να διαμορφώσει προσωπικό ποιητικό λόγο και σε ηλικία μόλις δεκαέξι χρόνων δημοσιεύει τα πρώτα του ποιήματα. Το έργο του Σικελιανού έχει διαχωριστεί σε τρεις περιόδους. Η πρώτη περίοδος, που φτάνει μέχρι τον Α! Παγκόσμιο πόλεμο, διακρίνεται για την αγάπη του προς την ελληνική φύση και τη ζωή της υπαίθρου.
Η δεύτερη περίοδος έχει για άκρη της το δράμα της Μικρασιατικής καταστροφής και χαρακτηρίζεται από μία εσωτερικότητα αλλά και μία τάση μεταφυσικής.
Στην τρίτη περίοδο της ποίησής του ο Σικελιανός θα ζήσει έντονα το δράμα του Β! Παγκόσμιου πολέμου και θα γίνει ο βάρδος της ελευθερίας.
Ένα κράμα επτανησιώτικης και ρουμελιώτικης καταγωγής ο Σικελιανός, θα συνδυάσει μέσα στο έργο του την πνευματικότητα της επτανησιακής ποίησης και την ρωμαλεότητα του δημοτικού τραγουδιού.


Η μεγαλοπρέπεια του τοπίου των Δελφών και η επιβλητικότητα των αρχαιοτήτων του ενέπνευσαν την Δελφική Ιδέα και με την βοήθεια της Αμερικανίδας συζύγου του, Εύας ξεκίνησε να καταστήσει κέντρο παγκοσμίου ειρήνης και πνευματικής άμιλλα τους Δελφούς. Στην προσπάθειά του αυτή έχει αφιερώσει και τα έργα του, “Δελφική Ιδέα” και “Η Δελφική Ένωση” Το 1946 – 47 εκδίδονται σε τρεις τόμους τα κυριότερα από τα έργα του με τίτλο “Λυρικός Βίος”.
Ο Άγγελος Σικελιανός πέθανε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου του 1951
Η Λευκάδα προσφέρει ακόμη πιο πολλά. Όμως ο χώρος λίγος και μικρός. Έτσι αφήνω ακόμη πολλά για κάποια άλλη φορά.

Ντένης Κονταρίνης